دومينوي خروج سرمايه
تاریخ انتشار : 1403/10/24
دنياي اقتصاد : خروج بازيگران خارجي از ليگ اقتصاد ايران عواقب سوئي نظير کاهش سطح رقابت در بازار داخلي در پي خواهد داشت. از اين رو اتفاق خروج دو بازيگر مطرح بينالمللي از بازار ايران شائبه خروج دومينووار سرمايه از کشور را کليد زده؛ موضوعي که نيازمند توجه سياستگذار است.
مرضيه احقاقي: شرکت ماجدالفطيم از فهرست سهامداران هايپراستار خارج شد تا پس از خروج شرکت عربستاني صافولا از فهرست سرمايهگذاران صنعت روغن در ايران، دومين شرکتي باشد که از بازار ايران بيرون ميرود. اين رويکرد که از زمان خروج ترامپ از برجام در سال1397 به يک جريان جدي در اقتصاد ايران تبديلشده، نامهاي بزرگي را از فهرست همکاران اقتصاد ايران حذف کردهاست. بهنظر ميرسد بازگشت دوباره ترامپ بهقدرت، مساله خروج از بازار ايران را دوباره داغ کردهاست. بهجز صافولا و هايپراستار، اخباري از خروج برخي سرمايهگذاران خارجي مهم بهويژه در بخش اقتصادديجيتال از ايران به گوش ميرسد که شائبه دومينوييشدن خروج سرمايهگذاران خارجي را پررنگ ميکند. موضوعي که نه فقط از کانال خروج ارز که از کانال خروج توان مديريتي، اتصال به فناوري و بازارهاي جهاني و... روي اقتصاد ايران اثر منفي بهجاي ميگذارد.
کوچکشدن سبد مصرفي خانوارها در اقتصاد ايران، افت سودآوري فعاليت کسبوکارها، تغييرات مکرر قوانين و مقررات، چالش در تامين زيرساختها و نيازهاي اساسي کشور، در کنار تحريمهاي ظالمانه، به شرکتهاي چندمليتي سيگنال خروج ميدهد، حال آنکه حضور دوباره دونالد ترامپ در کاخسفيد در روزهاي آتي و احتمال سختگيري بيشتر براي همکاري تجاري و اقتصادي با ايران، از جمله سناريوهايي است که ميتوان با استناد به آن دليل خروج شرکتهاي خارجي از کشور را معنا کرد.
سيگنال خروج سرمايه
دومينوي خروج معدود سرمايهگذاران خارجي باقيمانده در ايران به حرکت درآمده است. شرکاي اماراتي و عربستاني با وجود تحريمهاي سختگيرانه ايالاتمتحده در دوره نخست رياستجمهوري دونالد ترامپ و حتي با وجود تيرهشدن روابط ايران و عربستان، خاک کشور را ترک نکردند. حال اين سوال تکرار ميشود که پشتپرده خروج ناگهاني و ادامهدار برندهاي بينالمللي فعال در بازار ايران از کشور چيست؟ چه سيگنالي سرمايهگذاران خارجي را به سمت درهاي خروج از ايران پيشميبرد؟ آيا خروجيهاي ديگري هم خواهيمداشت و بازيگران ديگري هم هستند که ممکن است از اقتصاد ايران خارج شوند؟
حسين سلاحورزي فعال عرصه تجارت در گفتوگو با «دنياياقتصاد» در ارزيابي خروج دو شرکت عربي از بازار ايران در هفتههاي اخير اظهار کرد: شرکت عربستاني صافولا و سرمايهگذار اماراتي هايپراستار، دلايل خروج خود از بازار ايران را بهطور رسمي، اعلام نکردهاند؛ بنابراين احتمال ميرود که اين تصميم، استراتژي مديريتي با مبناي اقتصادي داشتهباشد، کما اينکه اخيرا اخباري درخصوص خروج هلدينگ صافولا از کشور مراکش و صنعت غذا در اين منطقه نيز منتشر شدهاست. در همينحال اخباري درخصوص فروش ملک هايپراستار باکري به بانک شهر و خروج سرمايهگذار اماراتي اين مجموعه از ايران، منتشر شد.
سلاحورزي گفت: شرکت عربستاني صافولا حتي در دوره تشديد تنش ميان ايران و عربستان که به بستهشدن سفارت ايران در عربستان و همچنين توقف فعاليت سفارت عربستان در تهران، منتهي شد نيز فعاليت خود را در کشور ما ادامه داد. شرکت اماراتي صاحب برند هايپراستار نيز پس از دوره تشديد تحريمهاي ايالاتمتحده عليه ايران و در دوران نخست رياستجمهوري دونالد ترامپ در آمريکا، با وجود همه مشکلات، در ايران باقيماند؛ بنابراين خروج دو سرمايهگذار بزرگ عربي از کشور در موقعيت کنوني، سوالبرانگيز ميشود.
اين فعال اقتصادي گفت: با توجه به نزديک شده به زمان آغاز بهکار دوباره دونالد ترامپ در مقام رياستجمهوري ايالاتمتحده، نگرانيها از خروج دو سرمايهگذار بزرگ عربي از ايران تشديد شدهاست. کمااينکه در دور نخست فعاليت ترامپ در کاخسفيد نيز شاهد خروج بسياري از سرمايهگذاران خارجي فعال در ايران بوديم. بسياري از اين سرمايهگذاران ذيل برجام در ايران حضور يافتهبودند و حتي در مواردي براي خروج از کشور ما متحمل زيان و خسارت هم شدند. بااينوجود ترجيح دادند با توجه به سختگيريهاي ترامپ در تعامل با ايران و تشديد تحريمهاي اعمالي عليه کشور ما، سرمايه خود را از ايران خارج کنند.
اين فعال اقتصادي در پاسخ به سوالي مبنيبر تاثير خروج سرمايهگذاران خارجي از ايران بر اقتصاد کشور گفت: اقتصاد ايران براي دهههاي متمادي از چالش کمبود سرمايه و بهخصوص سرمايه خارجي رنج برده است. در طول برنامههاي اقتصادي پنجساله کشور، رشد 8درصدي اقتصادي هدفگذاري شده که در عمل با توجه به کمبود و حتي نبود سرمايه، عملا تحقق آن، ممکن و شدني بهنظر نميرسد. وي افزود: شرايط سياسي ايران از يکسو و مقررات و قوانين حاکم بر حوزه سرمايهگذاري خارجي از سوي ديگر، ورود سرمايه به کشور را دشوار کردهاست. در همينحال غيرقابلپيشبينيبودن اقتصاد ايران، تورم مقررات و قوانين و ساير چالشهاي اقتصادي، عملا حتي در دورههاي نبود تحريم، مانع ورود سرمايه به کشور شدهاست. بهترين دوره جذب سرمايه خارجي به کشور را بايد در دوره برجام و همچنين دوران فعاليت دولتهاي هفتم و هشتم رياستجمهوري ايران، دانست.
در ادامه با روي کار آمدن ترامپ و تشديد تحريمها عليه ايران، عملا بخشاعظم سرمايهگذاران خارجي، ايران را ترک کردند تاجاييکه در حالحاضر تعداد صاحبان مهم سرمايه خارجي در ايران، از انگشتان دست هم کمتر است. سلاحورزي گفت: در حالحاضر با توجه به شرايط سياسي و اقتصادي کشور، خروج دو سرمايهگذار عربي از ايران، پيام يا سيگنال نامطلوبي را به سرمايهگذاران داخلي و خارجي مخابره ميکند. اين فعال عرصه تجارت تاکيد کرد: در دنياي کنوني، ايران از زنجيره ارزش اقتصاد دنيا، بيرون افتاده است. همين جاماندگي از زنجيره ارزش دنيا، علامت و سيگنال خوبي را به فعالان اقتصادي و همچنين مردم مخابره نميکند. کمااينکه با خروج صافولا از ايران، شاهد کمبود موقتي روغن در بازار داخلي و رشد بيعلت قيمت آن در روزهاي گذشته بوديم. با توجه به اهميت حضور ايران در زنجيره ارزش بينالمللي، از سياستگذاران انتظار ميرود براي ارتقاي حضور ايران در عرصه جهاني، تدبيري بينديشند. تکيه بر سرمايههاي خارجي ميتواند نقش مهم و اثرگذاري در بالفعلکردن ظرفيتهاي اقتصادي کشور داشتهباشد. جذب سرمايه خارجي به بهبود توسعه صنعتي، اشتغالزايي و ارتقاي سطح رفاه عمومي منتهي ميشود و بايد از سوي سياستگذار بهعنوان استراتژي کلان دنبال شود.
خروج ادامه دارد؟
عليرضا کلاهي صمدي؛ رئيس کميسيون صنعت اتاق بازرگاني ايران در گفتوگو با «دنياياقتصاد» در ارزيابي دومينوي خروج سرمايهگذاران خارجي از ايران اظهار کرد: بدونترديد تصميم خروج شرکتهاي عربي سرمايهگذار در صنعت غذايي و مجموعه فروشگاههاي زنجيرهاي هايپراستار از ايران، از قبل گرفتهشده و اکنون به مرحله اجرا رسيدهاست، بنابراين نميتوان ارتباط مستقيمي ميان خروج اين صاحبان سرمايه از کشور و حضور دونالد ترامپ در کاخسفيد در آينده نزديک، يافت. بااينوجود بايد تاکيد کرد؛ خروج اين صاحبان سرمايه از کشور، اتفاق مثبتي براي اقتصاد ايران نيست. اقتصاد ايران در سالهاي اخير کوچکشده و از اهميت و ارزش آن در دنياي رقابت جهاني کاسته شدهاست. اين اقتصاد بيمار است و فرصت براي فعاليتهاي اقتصادي غيررانتي آن محدود شدهاست.
در چنين فضايي جذب بازدهي از سرمايه بدون فرصت رانت(اعم از ارز، انرژي، منابع ارزان و...) ناممکن است. به اين ترتيب نرخ تشکيل سرمايه در کشور نيز منفي شدهاست. جذب سرمايه خارجي به کشور نيز نهتنها ممکن نيست بلکه بهشدت چالشبرانگيز شدهاست. کلاهيصمدي با اشاره به روند خروج شرکت عربستاني صافولا از ايران گفت: با توجه به حواشي که در هفتههاي اخير منتشرشده، گويا اينطور که از شرايط برميآيد برخلاف قانون جذب سرمايهگذار خارجي، اجازه خروج سود سرمايه، به اين شرکت داده نشدهاست.
همچنين ارز موردنياز اين صنعت تامين نشدهاست. اين شرکت خواستار سرمايهگذاري سودريالي خود در يک مجموعه داخلي بوده که مجوز آنهم داده نشدهاست. موارد يادشده از رغبت حضور اين سرمايهگذار در ايران کاسته است. درنهايت نيز اين سرمايهگذار خارجي با ارزشگذاري دلاري بهمراتب پايينتر از ارزش ذاتي مجموعه خود، حاضر بهفروش سهام در صنعت غذايي کشور و ترک ايران شدهاست. البته يکي از شرکتهاي زيرمجموعه صافولا به بورس عربستان نيز ورودکرده و درنتيجه ترجيح دادند که فعاليت خود را در ايران متوقف کنند.
اين فعال عرصه تجارت اظهار کرد: شرکت «ميدلايست هايپرمارکتس ليميتد» محصول همکاري دو برند فرانسوي و اماراتي است که خواستار اجراي طرحهاي گستردهاي در ايران بود. بااينوجود مشکلات سياسي و اقتصادي مانع توسعه سرمايهگذاري اين مجموعه در کشور شد. در ادامه با تشديد تحريمها عليه ايران و همچنين قرارگرفتن کشور در ليست سياه افايتياف، هزينه تعامل با ايران هر روز بيشتر از قبل، افزايشيافت. در عينحال با توجه به اقتصاد کوچک ايران، سرمايهگذاري در کشور ما توجيه اقتصادي کافي نخواهد داشت. کلاهيصمدي با اشاره به سرمايهگذار خارجي ديجيکالا گفت: پيشبيني ميشود در آينده نزديک شاهد خروج سرمايهگذار خارجي اين شرکت از ايران باشيم. درواقع عرضه سهام ديجيکالا در بورس، فرصت خروج سرمايهگذار خارجي اين شرکت را هم فراهم کردهاست.
اين فعال عرصه توليد و تجارت در پيشبيني آينده اقتصاد ايران، اظهار کرد: افت سرمايهگذاري خارجي و استمرار روند نرخ تشکيل سرمايه داخلي، مويد آينده مبهم اقتصاد ايران است. در سالهاي گذشته شاهد خروج مستمر سرمايه از کشور بودهايم. در اين ميان ناامنيهاي حاکم بر اقتصاد ازجمله کمتوجهي به حق مالکيت، چالشهاي مختلف براي صاحبان کسبوکارها، کوچکشدن هر روزه کيک اقتصاد، تغييرات مکرر قوانين و مقررات، توسعهنيافتگي زيرساختها، بروز بحران انرژي و تشديد مداوم آن، صاحبان سرمايه را از حضور در ايران نااميد ميکند.
سرمايهگذاري غيرسودده در ايران
فرشيد فرزانگان رئيس اتاق بازرگاني ايران و امارات در گفتوگو با «دنياياقتصاد» اظهار کرد: سرمايهگذاران خارجي که بهتازگي تصميم به خروج از بازار ايران گرفتهاند، در بسياري از کشورهاي دنيا، سرمايهگذاري مشترک دارند. شرکت «ميدلايست هايپرمارکتس ليميتد» زيرمجموعه هلدينگ بزرگ گروه «الفطيم» است. هلدينگ الفطيم امتياز برند اصالتا فرانسوي «کارفور» را در اختيار گرفته تا در خاورميانه و شمال آفريقا بهصورت محلي فروشگاههايي مشابه هايپراستار تاسيس کند. اين شرکت مجري برندهاي مهمي مثل آيکيا در منطقه است. گروه صنعتي صافولا نيز هلدينگ بينالمللي توليد مواد غذايي عربستانسعودي است.
بدونترديد سهم بزرگ تجارت اين شرکتها با کشورهاي غربي و ايالاتمتحده، تاثير بسزايي بر روند تصميمگيري براي فعاليت توليدي و تجاري مشترک با ايران دارد. وي با اشاره به ايجاد محدوديت و هشدار به شرکتهاي چيني در تجارت نفت ايران، اظهار کرد: بدونترديد در آينده نزديک هرگونه تعامل تجاري با ايران، مشمول جريمههاي سنگيني از سوي سياستگذاران غربي خواهدشد و درنتيجه بسياري از شرکتهاي چند مليتي، تعامل پرسود با کشورهاي غربي را به سرمايهگذاري در ايران، ترجيح خواهند داد. اين فعال تجاري با اشاره به شرايط اقتصادي دشوار ايران اظهار کرد: شرايط اقتصادي ايران، تورم روزافزون، روند روبهرشد نرخ دلار و همچنين کاهش قدرت خريد مردم، از سوددهي بسياري از کسبوکارها و صنايع در ايران، کاسته است.
در چنين فضايي مجموعهاي همچون هايپراستار با توجه به شرايط اقتصادي مردم و همچنين حجم بالاي سرمايهگذاري اين مجموعه، صرفه اقتصادي خوبي نخواهد داشت. اين فعال عرصه تجارت تاکيد کرد: جذب سرمايه خارجي يکي از ابزارهاي اصلي توسعهيافتگي کشور است. در همينحال ميتوان با تکيه بر درآمدهاي دلاري صادرات اين مسير را هموار کرد. با اينوجود در حالحاضر صادرات و ارزآوري بهگونهاي است که توسعه آن در کشور ما دشوار است و امکان جذب سرمايه خارجي هم در مقطع کنوني در کشور اندک است. در چنين شرايطي شاهد جاماندگي جدي اقتصاد ايران از رقباي منطقه در جذب منابع ارزي هستيم که يک عارضه جدي براي کشور است و هزينههاي جدي را در آينده به اقتصاد ما تحميل ميکند.
